شاخص‌های کلیدی نگهداری و تعمیرات (KPI)

شاخص‌های کلیدی نگهداری و تعمیرات (KPI) | راهنمای کامل مدیران نت برای افزایش قابلیت اطمینان

مقدمه

شاخص‌های کلیدی نگهداری و تعمیرات چیست و چرا اهمیت دارند؟

در محیط‌های صنعتی امروزی، نگهداری و تعمیرات دیگر یک فعالیت واکنشی و هزینه‌زا نیست، بلکه یکی از عوامل کلیدی در افزایش بهره‌وری، کاهش توقفات تولید و ارتقای قابلیت اطمینان تجهیزات محسوب می‌شود. بدون استفاده از شاخص‌های کلیدی نگهداری و تعمیرات (Maintenance KPI)، مدیریت نت به تصمیم‌گیری‌های حدسی و تجربه‌محور محدود خواهد شد.

KPIهای نت به مدیران کمک می‌کنند عملکرد واقعی سیستم نگهداری را اندازه‌گیری کرده، نقاط ضعف برنامه‌ریزی را شناسایی نموده و مسیر حرکت از نت اضطراری به نت پیشگیرانه و مبتنی بر قابلیت اطمینان را هموار کنند. همان‌طور که در رویکردهای مطرح‌شده در Reliabilityweb تأکید شده، آنچه اندازه‌گیری نشود، قابل بهبود نخواهد بود.

KPIهای قابلیت اطمینان تجهیزات

شاخص‌های قابلیت اطمینان تجهیزات در نگهداری و تعمیرات

MTBF – میانگین زمان بین خرابی‌ها

MTBF (Mean Time Between Failures) نشان می‌دهد یک تجهیز به‌طور متوسط چه مدت بدون خرابی کار می‌کند. این شاخص یکی از مهم‌ترین معیارهای سنجش اثربخشی نگهداری پیشگیرانه و کیفیت تعمیرات است.

- افزایش MTBF معمولاً بیانگر:

- کاهش خرابی‌های تکرارشونده

- اجرای صحیح PM و PdM

- حذف علل ریشه‌ای خرابی‌ها

MTTR – میانگین زمان تعمیر

MTTR (Mean Time To Repair) مدت‌زمان لازم برای بازگرداندن تجهیز به وضعیت عملیاتی را مشخص می‌کند.

MTTR پایین‌تر به معنای:

- آمادگی مناسب تیم نت

- مستندسازی صحیح دستورکارها

- دسترسی سریع به قطعات یدکی

Availability – دسترس‌پذیری تجهیزات

دسترس‌پذیری ترکیبی از MTBF و MTTR است و نشان می‌دهد تجهیزات چه درصدی از زمان در اختیار تولید قرار دارند. این شاخص یکی از مهم‌ترین خروجی‌های عملکرد سیستم نت محسوب می‌شود.

KPIهای برنامه‌ریزی و زمان‌بندی نت

شاخص‌های برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات

Planned Maintenance Percentage – درصد نت برنامه‌ریزی‌شده

این شاخص نشان می‌دهد چه سهمی از فعالیت‌های نت به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده انجام می‌شود.

در سازمان‌های بالغ، بیش از 70 درصد فعالیت‌های نت برنامه‌ریزی‌شده است.

پایین بودن این شاخص معمولاً نشانه:

- ضعف در برنامه‌ریزی

- غلبه نت واکنشی

- عدم تحلیل صحیح خرابی‌ها

Schedule Compliance – پایبندی به برنامه زمان‌بندی

این KPI میزان اجرای واقعی کارها نسبت به برنامه زمان‌بندی‌شده را اندازه‌گیری می‌کند.

پایین بودن Schedule Compliance می‌تواند ناشی از برنامه‌ریزی غیرواقعی یا کمبود منابع باشد.

KPIهای هزینه‌ای نگهداری و تعمیرات

شاخص‌های مالی نگهداری و تعمیرات

Maintenance Cost as % of RAV (H3)

نسبت هزینه‌های نگهداری و تعمیرات به ارزش جایگزینی دارایی‌ها (RAV) یکی از شاخص‌های مهم تصمیم‌گیری مدیریتی است.

افزایش غیرمنطقی این نسبت می‌تواند نشانه فرسودگی تجهیزات یا ناکارآمدی سیستم نت باشد.

Cost of Reactive Maintenance – هزینه نت واکنشی

هزینه‌های ناشی از خرابی‌های اضطراری، توقف تولید و اضافه‌کاری در این شاخص منعکس می‌شود.

طبق مطالعات Reliabilityweb، نت واکنشی چند برابر پرهزینه‌تر از نت پیشگیرانه است.

KPIهای بهره‌وری نیروی انسانی

شاخص‌های عملکرد نیروی انسانی در نت

Wrench Time – زمان مفید کاری تکنسین‌ها

Wrench Time نشان‌دهنده درصد زمانی است که تکنسین واقعاً در حال انجام کار فنی ارزش‌آفرین است.

عدد مطلوب در سازمان‌های حرفه‌ای بین 55 تا 65 درصد است.

Overtime Percentage – درصد اضافه‌کاری

اضافه‌کاری بالا و مداوم، اغلب نشانه ضعف در برنامه‌ریزی نت است نه بهره‌وری بالا.

KPIهای کیفیت نگهداری و تعمیرات

شاخص‌های کیفیت عملکرد نت

Rework Rate – نرخ دوباره‌کاری

این شاخص نشان می‌دهد چه میزان از تعمیرات به دلیل کیفیت پایین، نیاز به تکرار دارند.

نرخ بالای دوباره‌کاری بیانگر ضعف در مهارت، دستورکار یا استانداردهای تعمیر است.

Backlog Management – مدیریت کارهای معوق

Backlog میزان کارهای انجام‌نشده نت را نشان می‌دهد.

Backlog سالم معمولاً معادل 4 تا 6 هفته کاری است.

اشتباهات رایج در استفاده از KPIهای نت

خطاهای رایج در اندازه‌گیری شاخص‌های نگهداری و تعمیرات

تمرکز بر تعداد زیاد KPI بدون هدف مشخص

استفاده از KPI برای تنبیه کارکنان

اندازه‌گیری بدون تحلیل و اقدام اصلاحی

بی‌توجهی به ارتباط KPIها با استراتژی سازمان

جمع‌بندی نهایی

جمع‌بندی: KPI قلب تپنده مدیریت نگهداری و تعمیرات

شاخص‌های کلیدی نگهداری و تعمیرات، ابزار اصلی مدیران نت برای کنترل عملکرد، کاهش خرابی‌ها و افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات هستند. سازمان‌هایی که KPIها را به‌درستی انتخاب و تحلیل می‌کنند، قادرند نت را از یک مرکز هزینه به یک مزیت رقابتی تبدیل کنند. 

موفقیت در نت، حاصل اندازه‌گیری هوشمندانه و بهبود مستمر است.