پایش وضعیت تجهیزات با دوربین دیجیتال

پایش وضعیت تجهیزات با دوربین دیجیتال

یک روش کم‌هزینه، کاربردی و بسیار مؤثر در نگهداری و تعمیرات صنعتی

مقدمه

در سیستم‌های مدرن نگهداری و تعمیرات (نت)، پایش وضعیت تجهیزات دوار نقش کلیدی در جلوگیری از توقف‌های ناخواسته، افزایش ایمنی و کاهش هزینه‌های تعمیراتی دارد. معمولاً وقتی صحبت از پایش وضعیت می‌شود، ابزارهایی مانند آنالیز ارتعاشات، ترموگرافی، آنالیز روغن و جریان الکتریکی موتور به ذهن می‌آید؛ ابزارهایی دقیق اما نسبتاً گران‌قیمت و تخصصی.

در این میان، یک ابزار ساده اما بسیار کاربردی وجود دارد که در بسیاری از صنایع ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است:

دوربین دیجیتال

استفاده هوشمندانه از دوربین دیجیتال می‌تواند به‌عنوان یک روش مکمل یا حتی مستقل، نقش مؤثری در عیب‌یابی تجهیزات در حال کار ایفا کند.

چرا دوربین دیجیتال در پایش وضعیت اهمیت دارد؟

برخلاف تصور رایج، دوربین دیجیتال فقط برای مستندسازی یا گزارش‌نویسی نیست. این ابزار می‌تواند وضعیت واقعی قطعات در حال چرخش و زیر بار را نمایش دهد؛ چیزی که در حالت توقف دستگاه قابل مشاهده نیست.

مزایای اصلی استفاده از دوربین دیجیتال در نت:

🔹 مشاهده تجهیزات در حین کار

🔹 عدم نیاز به توقف خط تولید

🔹 هزینه بسیار پایین نسبت به تجهیزات تخصصی

🔹 امکان ذخیره تصویر و ویدئو برای تحلیل‌های بعدی

🔹 افزایش ایمنی نسبت به روش‌های سنتی

جایگزینی هوشمند برای چراغ استروب

در گذشته برای بررسی قطعات دوار از چراغ استروب استفاده می‌شد. هرچند این ابزار مفید بود، اما محدودیت‌هایی داشت:

- عدم امکان ذخیره تصویر

- نیاز به دید مستقیم

- حجم و وزن بالا

- انعطاف‌پذیری کم

در مقابل، دوربین دیجیتال:

- سبک و قابل‌حمل است

- امکان عکس‌برداری و فیلم‌برداری دارد

- تنظیمات متنوع سرعت شاتر و نوردهی ارائه می‌دهد

- تصاویر را می‌توان در گزارش‌ها و سیستم CMMS ثبت کرد

چه تجهیزاتی را می‌توان با دوربین دیجیتال پایش کرد؟

با رعایت کامل اصول ایمنی، دوربین دیجیتال امکان بررسی بسیاری از تجهیزات صنعتی را فراهم می‌کند، از جمله:

✅ کوپلینگ‌ها (Couplings)

✅ تسمه‌ها و پولی‌ها

✅ فن‌ها و پروانه‌ها

✅ نقاله‌ها

✅ اتصالات مکانیکی در حال حرکت

✅ آسانسورهای سطلی

✅ تجهیزات دوار تا سرعت 3600 RPM

نقش تصاویر در شناسایی عیوب پنهان

یکی از بزرگ‌ترین مزایای این روش، کشف عیوبی است که فقط در شرایط کاری ظاهر می‌شوند؛ مانند:

- ترک تسمه تحت بار

- تغییر شکل کوپلینگ

- لق‌شدگی اتصالات

- شکستگی پره فن

- نامیزانی (Misalignment)

حتی ویدئوهای چند ثانیه‌ای می‌توانند لرزش غیرعادی، ضربه یا صدای غیرطبیعی را ثبت کنند.

اهمیت عکس‌های مرجع (Baseline)

در یک برنامه حرفه‌ای پایش وضعیت، ثبت عکس مرجع از تجهیزات سالم اهمیت زیادی دارد. این تصاویر به‌عنوان مرجع مقایسه عمل می‌کنند و امکان بررسی روند خرابی را فراهم می‌سازند.

مزایای عکس‌های Baseline:

📌 تشخیص سریع تغییرات ظاهری

📌 تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای تعمیرات

📌 مستندسازی وضعیت دارایی‌ها

📌 آموزش نیروهای جدید نت

نمونه‌های واقعی از تشخیص خرابی با دوربین دیجیتال

🔧 تشخیص خرابی کوپلینگ قبل از شکست کامل

در یکی از فن‌های صنعتی، افزایش جزئی ارتعاش مشاهده شد اما هنوز به حد هشدار نرسیده بود. تصاویر ثبت‌شده از کوپلینگ در حال کار، تغییر شکل و آسیب را نشان داد. نتیجه:

- برنامه‌ریزی توقف کنترل‌شده

- جلوگیری از شکست کامل

- کاهش ریسک ایمنی

🔧 ترک تسمه در تجهیزات انتقال مواد

عکس‌برداری از طریق دریچه حفاظ نشان داد تسمه در آستانه پارگی است. بدون این تصویر، خرابی ناگهانی می‌توانست باعث توقف خط و آسیب ثانویه شود.

🔧 شناسایی لق‌بودن تسمه و ثبت شماره قطعه

در یک آسانسور سطلی، تصویر نه‌تنها خرابی را نشان داد، بلکه شماره فنی تسمه نیز ثبت شد که فرآیند تأمین قطعه را سریع‌تر کرد.

جایگاه دوربین دیجیتال در سیستم نت مدرن

دوربین دیجیتال می‌تواند بخشی از:

- نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه (PM)

- پایش وضعیت (CBM)

- نت مبتنی بر قابلیت اطمینان (RCM)

باشد و به‌خوبی در کنار ارتعاش‌سنجی و ترموگرافی استفاده شود.

نکات ایمنی بسیار مهم ⚠️

استفاده از دوربین دیجیتال فقط باید:

✔️ در شرایط ایمن

✔️ با رعایت کامل دستورالعمل‌های HSE

✔️ بدون باز کردن حفاظ‌های خطرناک

✔️ توسط افراد آموزش‌دیده

انجام شود.

جمع‌بندی

دوربین دیجیتال یک ابزار ساده اما قدرتمند در پایش وضعیت تجهیزات صنعتی است. این روش می‌تواند با هزینه کم، اطلاعات ارزشمندی از وضعیت واقعی ماشین‌آلات در اختیار تیم نت قرار دهد و نقش مؤثری در جلوگیری از توقف‌های ناگهانی و حوادث ایفا کند.

گاهی یک تصویر، از هزار عدد ارتعاش گویا‌تر است.